تبلیغات
سایت شخصی خانم فرشچیان وب گاه تخصصی زبان انگلیسی - پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش دوم)

پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش دوم)

 

نوع مطلب :مطالب مفید درسی و مقالات ،

پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش دوم)


    مثال 1

 

    در ترجمة یكی از نشریه های یونی سیست این جمله دیده می شود: " اما با استفاده از روشهای پذیرفته شده پیش بینی نیروی انسانی لازم، بررسی آگهیهای استخدام متخصصان علوم اطلاعات، رشد منظم امكانات شغلی برای فارغ التحصیلان این رشته و همچنین تاثیر احتمالی تحولات فنی و اقتصادی، می توان به آن حد از دقت در پیش بینی دست یافت كه برای برنامه ریزی كافی باشد" [3]

 

    این جمله ترجمة جمله پایین است:

 

    . . .but the established techniques of manpower projection, combined with a study of advertised vacancies, the career development of newely qualified"

    information specialists and the likely impact of technological and economic changes, can give a dogree of acuracy sufficient for planning

    Purposes.[4]

 

    آنچه مسلم است مترجم معنی این جمله را فهمیده و ترجمه هم غلط نیست ـ حتی در چند مورد چیزهایی هم، لابد برای توضیح، به متن اضافه كرده (برای مثال "پیش بینی" پس از "دقت")، اما جمله گذشته از اینكه خیلی ترجمه ای است، مبهم هم هست. معلوم نیست " با استفاده" مربوط به جمله‌های بعد كه با ویرگول از هم جدا شده اند هم هست یا نه. خواننده ای كه زحمت خواندن چنین جملة درازی را برخود هموار می كند دست كم باید معنایی هم از آن دستگیرش شود. حالا آن ترجمه را با آن یكی كه بر اساس فهم همان مترجم از متن انجام گرفته مقاسیه كنید:

 

    "اما اگر روشهای پذیرفته شده برای پیش بینی نیروی انسانی همراه با بررسی آگهیهای استخدام، افزایش امكانات شغلی برای متخصصان اطلاع رسانی كه تازه فارغ التحصیل شده اند و تاثیر احتمالی تحولات فنی و اقتصادی بكار رود، می توان با دقت كافی برنامه ریزی كرد."

 

    این جمله ای است فارسی كه همان اطلاعات را با دقت منتقل می كند. در این ترجمه با آوردن "همراه با" (برای Combined with)، رابطة جمله های پس از آن با جملة پیش از آن روشن شده است. در پایان هم به جای "به آن حد از دقت در پیش بینی دست یافت كه برای برنامه ریزی كافی باشد" عبارت "با دقت كافی برنامه ریزی كرد" آمده است كه به كوتاهی و روشنی معنای همان عبارت طولانی و خیلی ترجمه ای را می رساند. دو كلمة غیر لازم "لازم" و "منظم" هم كه مترجم به متن اضافه كرده بود حذف شده است. آوردن "اگر" در آغاز جمله و شرطی كردن آن هم به اقتضای ساختمان نحوی جمله در فارسی انجام شده است. اینگونه تصرفات در ترجمه از اختیارات مترجم است كه اگر درست صورت گیرد مجاز بلكه لازم است. اصولا" ساختمان نحوی زبان دیگری را نباید به فارسی تحمیل كرد، بلكه باید معادل آنرا در هر مورد در فارسی پیدا كرد.

 

    مثال 2

 

    از ترجمة همان نشریه به این جمله توجه كنید:

 

    "باید ایجاد نظام یا سازمانی برای مشاورة علمی در مورد بندهای بالا (2-2-1 تا 2-2-6) و برای بحثهایی كه بوسیلة دانشمندان برای توسعة مفهوم تجزیه و تحلیل اطلاعات و خاصه برای تعیین استاندارد ویژگیهای كیفی كسانی كه مشاورة علمی را بعهده می گیرند، مورد تشویق قرار گیرد"[5].

 

    ملاحظه می كنید كه این جمله گذشته از اینكه خیلی ترجمه ای است، نه مفهوم است و نه درست. عیب دستوری جمله این است كه حساب فعلها از دست مترجم در رفته است. در این جمله باید مترجم پس از "بعهده می گیرند" فعل "انجام می گیرد" را می افزود. و جمله را چنین تمام می كرد:

 

    . . . بعهده می گیرد انجام می گیرد مورد تشویق قرار گیرد.

 

    البته ممكن است این فعل در چاپ حذف شده باشد و یا مترجم اعتراض كند كه فعل محذوف را باید پس از "اطلاعات" افزود كه در جمله سه فعل پشت سر هم ردیف نشود. اگر این اصلاح را هم بكنیم جمله ای خواهیم كه داشت كه نقص دستوری ندارد، اما فارسی هم نیست. واقع این است كه این جمله نقصی دارد كه در كار بسیاری از مترجمان دیده می شود.

 

    در زبان انگلیسی جمله های پیرو (تبعی) اغلب درون جمله های پایه (اصلی) درج می شوند و وقتی جملة پایه به پایان می رسد همة این جمله ها هم، با جملة پایه به پایان می رسند ـ بدون آنكه همة فعلها در پایان جمله پشت سر هم ردیف شوند. در فارسی برای ترجمة این جمله ها، اغلب باید به پیروی از ساختمان نحوی زبان جمله های پیرو را از درون جمله های پایه بیرون آورد وگرنه فعلهای جمله های پیرو و پایه، یكجا در پایان جمله دنبال هم ردیف می شوند و جمله اگر هم به نقص حذف فعل دچار نشود، چیزی پیچیده و زشت و نامأنوس از كار در می آید.

 

    جملة بالا ترجمة این جمله است:

 

    Encouraging the creation of machinrary for scientific advice on paras. 2.2.1-2.2.6 above and for discussion by scientists of the developing concept of information analysis and specially of the standards of quality that shoud be required of those who undertake it.[6]

 

    البته مترجم جمله را چنان ترجمه كرده كه گویی در متن اصلی “Encouraging” را از اول برداشته باشند و در پایان پس از”it”، “Should be encouraged” افزوده باشند. این مقدار تصرف در اینجا هیچ اشكالی ندارد به شرطی كه رعایت هماهنگی در سایر موارد هم بشود (كه در این مورد خوشبختانه شده است.) بنابراین ساختمان نحوی جمله با این تغییر از نظر جمله های پیرو و پایه چنین است.

 

    The creation of . . . for . . . and for . . . of . . . and

    Specially of-of those-should be encouraged.

 

    در اینجا، نقطه ها نمایندة اسمها و عبارتهای اسمی و خطهای تیره نمایندة جمله های پیرو هستند. البته باید توجه داشت كه برخی از عبارتهای اسمی را می توان تبدیل به عبارت فعلی كرد. این كاری است كه مترجمان ورزیده به دلیلهای گوناگون و به اقتضای زبان فارسی و سلیس تر كردن جمله انجام می دهند. جملة بالا را با در نظر گرفتن این نكته ها می توان چنین ترجمه كرد:

 

    مسئولان را باید تشویق كرد تا یك واحد اجرایی برای كاربرد توصیه های مذكور دربندهای 2-2-1 تا 2-2-6 و نیز مشاورة علمی دانشمندان در باب توسعة مفهوم تحلیل اطلاعات و بخصوص تعیین معیار صلاحیت كسانی كه باید این تحلیلها را انجام دهند، تاسیس كنند.

 

    می بینید كه فعل پایه را از آخر به اول جمله برده ایم و در نتیجه از تتابع افعال در آخر جمله جلوگیری كرده ایم. در ضمن یكی از جمله های پیرو را به عبارت اسمی و یكی از عبارتهای اسمی را به جملة پیرو تبدیل كرده ایم. فعل جملة پایه را هم، برای فارسی تر كردن جمله، با توجه به بخشهای دیگر متن، با بكار بردن "مسئولان"، از مجهول تبدیل به معلوم كرده ایم. یكی دیگر از تفاوتهای مهم این ترجمه، با ترجمه اول معلوم كردن مرجع ضمیر "it" در پایان جمله است. از نظر نحوی، مرجع این ضمیر كاملا" مشخص است و به نزدیكترین مشارالیه، یعنی تحلیل گران برمی گردد. اما مهمتر از همة اینها، همان حرف اصلی است كه ترجمة دوم اطلاع مندرج در جمله را بدون كم و كاست منتقل می‌كند و دست كم از جمله اول روشنتر و فارسی تر است.

 

    مثال 3

 

    جملة پایین ترجمه ای است از نشریة دیگر و از مترجم دیگر:

 

    "روشهای موثر اطلاعات مورد نیاز فردی، اهمیتی كه به تحصیل آن داده می شود، تسهیلاتی كه برای جستجوی آن موجود است، دانش در مورد این تسهیلات، سنجش ارزش آنها، تخمین احتمال بدست آوردن چیزی كه از میان تمام عوامل مزبور مورد نیاز است، در روش تحقیق اطلاعات موثر است"[7]

 

    واقعا" از این جمله چه می شود فهمید؟ "روشهای موثر اطلاعات مورد نیاز فردی" چه معنی می دهد؟ "تخمین احتمال بدست آوردن چیزی كه از میان تمام عوامل مزبور مورد نیاز است" یعنی چه؟ كدام عوامل مزبور؟ باری، این جمله ترجمة این جمله است:

 

    The working habits of the individual needing information, the importanre placed on getting it, the facilities available for seeking it, the know ledge about these facilities, the Judgement of their value, the estimate of the probability of getting what is wanted, all these factors may affect information-seeking behaviour".[8]

 

    ترجمه ای از این جمله با تغییراتی در ساختمان دستوری آن و با در نظر گرفتن جمله های پس از آن در متن اصلی این است:

 

    "عواملی كه ممكن است بر طرز كار افراد برای پیدا كردن اطلاعات اثر گذارند عبارتند از: عادتهایی كه عملا" برای یافتن اطلاعات پیدا كرده اند، اطلاع آنان از تسهیلات موجود، قضاوتشان درباره ارزش این اطلاعات، اهمیتی كه برای دستیابی به این اطلاعات قائلند و اینكه تا چه حد احتمال می دهند آنچه می جویند بیابند"

 

    ملاحظه می كنید كه نه هیچ اطلاعی را در ترجمه حذف كرده ایم و نه هیچ اطلاعی به آن افزده ایم. خوانندة دقیق خود می تواند شگردهایی كه در این ترجمه بكار رفته دریابد.

 

    گمان نمی كنم كه با این مثالها تا حدی روشن شده باشد كه منظور از ترجمة متنهایی كه سبك خاص هنری ندارند و در خدمت انتقال اطلاع هستند چیست. این ترجمه نه تنها ترجمة آزاد نیست، بلكه خیلی هم مفید است. اگر بخواهیم آنچه را گفتیم به شكل پیشنهادهایی مرتب كنیم، خلاصة مطلب چنین می شود: در ترجمة نوشته های علمی و تحقیقی

 

    1- باید ساختمان نوشته را از لحاظ نظم و ترتیب مطالب حفظ كرد.

 

    2- پیش از ترجمة هر جمله، باید ساختمان دستوری آنرا دریافت و ساختمان دستوری معادل آنرا در فارسی پیدا كرد؛

 

    3- باید اطلاعات مندرج در جمله را به تمامی منتقل كرد؛

 

    4- اطلاعی كه در جمله نباید به آن اضافه كرد؛

 

    5- نباید قلمفرسایی و لفاظی كرد؛

 

    6- نتیجه كار باید حتما" جمله ای درست و روشن از زبان فارسی باشد؛

 

    برای توضیح بیشتر باید بگویم در یك سوی این ترجمه، ترجمه های آزاد قرار دارند كه اغلب پرند از حذف و اضافه و انشاء نویسی و در سوی دیگر آن ترجمه هایی قرار دارند كلمه به كلمه و مقلد ساختمان نحوی زبانی كه فارسی نیست. به بیان دیگر در یكطرف ترجمه هایی قرار دارند كه دیگر آنها را ترجمه نمی توان نامید و در طرف دیگر ترجمه هایی كه خیلی ترجمه ای هستند. خلاصه آنكه در دو طرف ترجمه هایی داریم كه ترجمه نیستند.

 

 

 

    [1] -

    Pauline Atherton, Handbook for Information Systems and Services (Paris: Unesco, 1977), pp 198 – 9.

 

    [2]- Atherton, Op. cit. , Forword.

    [3]- مركز اسناد مدارك علمی، هدفهای سیاست و اطلاعات علمی، ص 53.

    [4]- UNISIST, Intormation Policy Objectives (UNISIST Propasals) (Paris: April 1974), P.20

    [5]- مركز اسناد و مدارك علمی، هدفهای سیاست و اطلاعات علمی، 25 ص.

    [6] - UNISIST, Information policy Objectives (UNISIST propasals) (paris: April 1974),P.14.

    [7]- مركز اسناد و مدارك علمی، مبانی نظامها و خدمات اطلاعاتی، (تهران: مرداد 1363)، ص. 15.

    [8]- مركز اسناد و مدارك علمی، مبانی نظامها و خدمات اطلاعاتی، (تهران: مرداد 1363)، ص 15.

 

    نوشته: دكتر ضیاء موحد

 

    نشریه فنی مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

    دوره هشتم؛ شماره 2

 





کانال تلگرامی من پنجشنبه 10 تیر 1395
چند ضرب المثل انگلیسی چهارشنبه 5 مهر 1391
نمونه هایی از گفتگوهای تجاری (بخش دوم) چهارشنبه 5 مهر 1391
نمونه هایی از گفتگوهای تجاری (بخش اول) چهارشنبه 5 مهر 1391
اندرزهای شکسپیر برای لذت از زندگی دوشنبه 27 شهریور 1391
چند اصطلاح در بر دارنده ی نام های حیوانات به صورت تست های چند گزینه ای شنبه 21 مرداد 1391
برخی لغات انگلیسی که ریشه فارسی دارند. چهارشنبه 13 مهر 1390
تقویت مهارت خواندن و درک مفاهیم جمعه 18 شهریور 1390
نمونه سوال: شعر ساده دوشنبه 13 تیر 1390
Beauty شنبه 11 تیر 1390
Paradox of Our Times شنبه 11 تیر 1390
مقاله: معیارهای ترجمه متون دینی شنبه 11 تیر 1390
پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش دوم) شنبه 11 تیر 1390
پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش اول) شنبه 11 تیر 1390
مقاله: پست مدرنیسـم و فرآینـد جهـانی شدن شنبه 11 تیر 1390
معرفی کتاب برای listening جمعه 3 تیر 1390
معرفی کتاب برای یادگیری grammar جمعه 3 تیر 1390
ده سوالی که خداوند از شما نمی پرسد... دوشنبه 30 خرداد 1390
چگونه انگلیسی بنویسیم شنبه 28 خرداد 1390
نمونه سوال اصول و روش ترجمه جمعه 20 خرداد 1390
روش تشخیص main idea چهارشنبه 18 خرداد 1390
چگونه مهارت درک مطلب را بهبود بخشیم. چهارشنبه 18 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی ( بخش سیزدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی ( بخش دوازدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش یازدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش دهم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش نهم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش هشتم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش هفتم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش ششم) سه شنبه 3 خرداد 1390
لیست آخرین پستها