تبلیغات
سایت شخصی خانم فرشچیان وب گاه تخصصی زبان انگلیسی - مقاله2 : خلأ واژگانی در ترجمه: موانع و راهكارها (بخش دوم)

مقاله2 : خلأ واژگانی در ترجمه: موانع و راهكارها (بخش دوم)

 

نوع مطلب :مطالب مفید درسی و مقالات ،

خلأ واژگانی در ترجمه: موانع و راهكارها (بخش دوم)



ترجمه قرضی14

 

    در این شیوه، مترجم به عوض وام گرفتن اصل واژه تنها الگوی ساختاری آن را قرض می گیرد. یعنی با استفاده از واژگان بومی زبان مقصد واژه زبان مبدا را جزءبه جزء ترجمه می کند. سال ها پیش عنصر فرهنگی « به تعطیلات رفتن نوعروس و داماد بعد از ازدواج » در فرهنگ ایرانیان و به تبع آن در زبان فارسی وجود نداشت، پس مترجمان در ترجمه عبارت honeymoon با مشکل مواجه می شدند که این مشکل با ترجمه جزءبه جزء این عبارت به « ماه عسل » با حفظ ساختار قرضی آن برطرف شد. و یا واژه skyscraper که به « آسمانخراش » ترجمه شده است. مترجمان باید به این نکته نیز توجه نمایند که استفاده مفرط و سهل انگارانه از این روش باعث لطمه دیدن زبان مقصد (مثلا فارسی) و ظهور ترکیبات نامانوس و پذیرفته نشدنی نظیر « نگاه های شیرین » از sweet looks (باطنی، ۱۳۶۹ ؛ ص ۸۴ ) و « مردان قورباغه ای » از frogmen (صلح جو، ۱۳۶۵ ؛ ص ۴۹) می گردد. گزینش معادل برای کلمات زیر بدین طریق انجام پذیرفته است:

 

    ultraviolet ماوراء بنفش

    blender مخلوط کن

    superstar فوق ستاره

    garbology زباله شناسی

    automobile خودرو

    wheel chair صندلی چرخدار

 

    تعبیر قرضی 15

 

    در این روش مترجم به عوض ترجمه کردن اجزاء واژه خارجی پس از رمزگشایی مفهوم آن و مشخص کردن مؤلفه های معنایی آن تعبیر خود را از آن واژه با به کارگیری واژگان بومی زبان مقصد به دست می دهد که معمولا بیانگر خصوصیات ظاهری و یا کارکردی آن واژه می باشد. مثلا در گذشته مترجمان واژه انگلیسی indicator را در فارسی به « (چراغ) راهنمایی »تعبیر نموده اند. در سال های اخیر نیز فرهنگستان زبان و ادب فارسی در گزینش معادل برای واژه های خارجی راه یافته به زبان فارسی این روش را به غایت به کار گرفته است:

 

    subsidy یارانه

    answering machine پیامگیر

    microwave تندپز

    Pyrex نسوز

    abstract چکیده

    sink ظرفشویی

 

    این چنین کلمات و ترکیباتی معمولا وقتی عامه پسند و فراگیر می شوند که در ساخت آنها ذوق سلیم و معیارهای دستوری_آوایی زبان مقصد در نظر گرفته شده و معنی آنها روشن و زودیاب باشد. مثلا از آنجائی که واژه « تندپز » همراه با ورود این وسیله به ایران ساخته شد و به علاوه قبلا هم در فارسی واژه هایی نظیر زودپز، آرام پز و حتی پلوپز به کار رفته اند اقبال بیشتری برای فراگیر شدن دارد تا واژه ای مثل « رایانه » که مدتها پس از ورود این محصول و استفاده مکرر فارسی زبانان از لفظ کامپیوتر ساخته و عرضه شد.

 

    ترجمه و تعبیر قرضی16

 

    در مواردی مترجم می تواند از تلفیق دو روش اخیر گزینش معادل نماید. در این روش، بخشی از واژه خارجی به واژه ای بومی ترجمه می شود و مترجم بخش دیگری را تعبیر می کند. در گذشته، مترجمان spaceman را به فضانورد و aeroplane را به هواپیما ترجمه و تعبیر کرده اند (باطنی، ۱۳۶۹ ؛ ص ۸۵).

    امروزه نیز برگردان کلماتی مثل , recycle ،technology و folklore به فناوری، بازیافت و فرهنگ عامه (مردم) نمونه های مشخص کاربرد این شیوه در ترجمه می باشند.

 

    تغییر قرضی17

 

    در این روش هیچ واژه ای از زبان مبدا وام گرفته نمی شود و واژه جدیدی نیز در زبان مقصد ساخته نمی شود « بلکه به واژهای که در زبان بومی [ مقصد] وجود دارد یک بار معنایی تازه داده می شود » ( باطنی، ۱۳۶۹ ؛ ص ۸۳ ). به عبارت دیگر، در این روش مترجم سعی می کند با تعمیم و یا تحدید مؤلفه های معنایی کلمه ای از مجموعه واژگان زبان مقصد چنین کلمه ای را برای بیان مفاهیم تازه _ وارداتی از زبان مبدأ _ آماده سازد. گزینش معادل هایی نظیر سپر برای bumper، سیاست به جای politics، یخچال در عوض refrigerator و دفتر به ازاء office از نمونه های موفق چنین تغییرات معنایی در گذشته هستند. در حال حاضر نیز فرهنگستان زبان و ادب فارسی از چنین شیوه ای در گزینش معادل برای برخی کلمات و مفاهیم خارجی مثل albumhandbook (دستینه) و compote (خوشاب) سود جسته است. (جنگ)،

    مترجمان تازه کار باید اکیدا از به کارگیری این روش بپرهیزند و حرفه ای ها هم باید توجه داشته باشند که برای تغییر معنایی واژه ای بومی و جایگزین کردن واژه و مفهوم خارجی با آن باید این واژه بومی و آن مفهوم با هم قرابت معنایی داشته باشند تا چنین تغییری پذیرفته انگاشته شود: مثلا بین معنی اولیه کلمه خشک در فارسی و مفهوم کلمه “strict” انگلیسی نزدیکی معنایی حس می شود. پس عبارت strict rules را می توان به «مقررات خشک » ترجمه کرد. همین استدلال در خصوص تخصیص و تحدید معنایی کلمه فارسی مجلس صدق می کند تا بتوان آن را به ازاءِ parliament انگلیسی قرار داد. نکته آخر در مورد این شیوه اینکه مترجمان باتجربه باید این روش را با احتیاط کامل به کار ببندند، چرا که ممکن است گاهی تحدید و یا تعمیم معنایی آنقدر دور از ذهن باشد که مخاطبان ترجمه در زبان مقصد در درک پیام با مشکل مواجه گردند.

 

    معادل یابی به کمک واژه سازی18 یا تعریف19

 

    بدیهی است که واژه سازی یا به اصطلاح « سکه زنی واژه » 20 معمولا کار مترجمان _ و به هیچوجه کار مترجمان نوپا _ نیست. اما در مواردی خاص که نویسنده متن اصلی خود اقدام به واژه سازی کرده است مترجم هم می تواند در صورتی که هیچ یک از روش های فوق الذکر کارگر نیفتد از طریق واژه سازی معادلی لغوی و پویا برای مفهوم مذکور در زبان مقصد ایجاد کند. مثلا نگارنده این مقاله خود در متنی به واژه danclapping برخورد که به احتمال قریب به یقین حاصل فرایند آمیزش دو واژه dance (رقصیدن) و clap (دست زدن) می باشد. نگارنده کوشش نمود تا با خلق واژه شادکوبی (شادی + پایکوبی) پیام را منتقل سازد. این شیوه به ویژه در ترجمه « الفاظ یکبار مصرف »21 که ساخته و پرداخته خود نویسنده اصلی در متن مبدأ هستند اهمیتی خاص می یابد. مثلا در داستان ققنوس اثر سیلویا تاونسند وارنر 22 در جمله:

 

    The phoenix was handsome as ever, and as amiable; but, as Mr Poldero said, it hadn’t got udge.l

 

    کلمه udge را که « لفظی یکبار مصرف » است می توان به کمک واژه سازی معادل یابی کرد. ابتدا نگارنده تلاش نمود تا معنی این کلمه را تا حد امکان درک کند، سپس با تکیه بر شم زبانی خود کلمات بی معنی اما در عین حال منطقی « َاجو، گومی، جوزی، َاقو، سگا » را ساخت و سپس آنها را در اختیار ۵۰ نفر فارسی زبان تحصیل کرده (در رشته های مختلف) قرار داد تا تعیین کنند که از نظر آنها این کلمات ساختگی بار معنایی مثبت دارند یا منفی. سپس مجددا نگارنده کلمات با بار معنایی مثبت را در ترجمه جمله موردنظر به قرار زیر به کار گرفت:

 

    ۱. اما ققنوس گومی نداشت.

    ۲. اما ققنوس جوزی نداشت.

    ۳. اما ققنوس اجو نداشت.

 

    و این جملات را مجددا در اختیار ۵۰ نفر دیگر با همان مشخصات قبلی گذاشت تا آنها تعیین کنند که کدامیک از این جملات تداعی کننده مفهوم « فقدان صفتی مثبت » می باشند. در نهایت به جمله شماره یک، چهل و دو رأی مثبت داده شد.

    و آخر اینکه چنانچه هیچ یک از روش های مطرح شده در این مقاله نتوانست مترجم را در یافتن و گزینش معادل یاری دهد مترجم ناچار است تا از شیوه معمول فرهنگ های لغت تک زبانه یعنی تعریف مفاهیم در قالب عبارات و جملات استفاده کند. هر چند تکرار چنین عبارات طولانی مشکل ساز است اما به هر حال وظیفه انتقال پیام تا حد زیادی ادا شده است.

 

 

    سخن آخر

 

    شكی نیست كه ترجمه، سه بعد دارد: فن، هنر و علم. برای ترجمه در عصر حاضر مترجمی موفق خواهد بود که از هر سه جنبه سهمی برده باشد. چنین مترجمی در مواجهه با موارد گوناگون خلأ واژگانی، با بهره گیری از این هر سه و به کار بستن یکی از روش های مورد اشاره در این مقاله و یا حتی با استفاده از شیوه هایی ابتکاری می تواند به سر منزل مقصود یعنی یافتن معادل واژگانی در زبان مقصد دست یابد.

 

    References

    American Psychological Association. (1983). Publication manual of APA. Washington D. C.: APA.

    Larson, Mildred L. (1984). Meaning–based translation: A guide to cross language

    equivalence. USA: University Press of America.

    Mollanazar, Hussein. (1997). Principles and methodology of translation. Tehran: SAMT.

    Newmark, Peter. (1988). A textbook of translation. Singapore: Prentice-Hall Ltd.l

 

 

    کتابنامه فارسی

 

    باطنی، محمدرضا ( ۱۳۶۹ ). پدیده های قرضی در زبان فارسی. در زبان و تفکر (صص 88-74). تهران: فرهنگ معاصر.

    صلح جو. علی ( ۱۳۶۵ ). بحثی در مبانی ترجمه. نصرا... پورجوادی (گردآورنده)، درباره ترجمه: برگزیده مقاله های نشر دانش ( ۳) . تهران: مرکز نشر دانشگاهی تهران.

    گروه واژه گزینی ( ۱۳۷۶ ). واژه های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی: واژه های عمومی1 . تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

    یارمحمدی، لطف ا... ( ۱۳۷۲ ). شانزده مقاله در زبانشناسی کاربردی و ترجمه. شیراز: انتشارات نوید شیراز.

 

    پانوشت ها:

   

    1 lexical equivalents

    2 lexical gap/semantic void

    3 relative lexical gap

    4 absolute lexical gap

    5 descriptive equivalence

    6 equivalence by cultural substitute

    7 decoding / unpacking

    8 loan processes

    9 loan word

    10 classifiers

    11 acronyms

    12 loan exchange

    13 loan blending

    14 loan translation / calque

    15 loan rendition

    16 loan translation and rendition

    17 loan shift

    18 word coinage

    19 definition

    20 coinage

    21 nonce words

    22 Sylvia Townsend Warner

 

    برگرفته از: گاهنامه درباره ترجمه





کانال تلگرامی من پنجشنبه 10 تیر 1395
چند ضرب المثل انگلیسی چهارشنبه 5 مهر 1391
نمونه هایی از گفتگوهای تجاری (بخش دوم) چهارشنبه 5 مهر 1391
نمونه هایی از گفتگوهای تجاری (بخش اول) چهارشنبه 5 مهر 1391
اندرزهای شکسپیر برای لذت از زندگی دوشنبه 27 شهریور 1391
چند اصطلاح در بر دارنده ی نام های حیوانات به صورت تست های چند گزینه ای شنبه 21 مرداد 1391
برخی لغات انگلیسی که ریشه فارسی دارند. چهارشنبه 13 مهر 1390
تقویت مهارت خواندن و درک مفاهیم جمعه 18 شهریور 1390
نمونه سوال: شعر ساده دوشنبه 13 تیر 1390
Beauty شنبه 11 تیر 1390
Paradox of Our Times شنبه 11 تیر 1390
مقاله: معیارهای ترجمه متون دینی شنبه 11 تیر 1390
پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش دوم) شنبه 11 تیر 1390
پیشنهادهایی در ترجمه نوشته های علمی و تحقیقی (بخش اول) شنبه 11 تیر 1390
مقاله: پست مدرنیسـم و فرآینـد جهـانی شدن شنبه 11 تیر 1390
معرفی کتاب برای listening جمعه 3 تیر 1390
معرفی کتاب برای یادگیری grammar جمعه 3 تیر 1390
ده سوالی که خداوند از شما نمی پرسد... دوشنبه 30 خرداد 1390
چگونه انگلیسی بنویسیم شنبه 28 خرداد 1390
نمونه سوال اصول و روش ترجمه جمعه 20 خرداد 1390
روش تشخیص main idea چهارشنبه 18 خرداد 1390
چگونه مهارت درک مطلب را بهبود بخشیم. چهارشنبه 18 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی ( بخش سیزدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی ( بخش دوازدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش یازدهم) دوشنبه 9 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش دهم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش نهم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش هشتم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش هفتم) سه شنبه 3 خرداد 1390
آموزش ابتدایی زبان انگلیسی (بخش ششم) سه شنبه 3 خرداد 1390
لیست آخرین پستها